Konu: Kemoterapi ve Radyoterapinin Yan Etkileri İle Baş Etmenin İpuçları

Kemoterapi ve radyoterapi tedavisinde birçok farklı yan etki baş gösterebiliyor; halsizlik, yorgunluk, kansızlık, iştahsızlık, kanama, kabızlık, hafıza değişiklikleri, yutkunma zorluğu, bulantı, kusma, ishal, saç dökülmesi, enfeksiyon riskinin artması, kas-sinir sistemi değişiklikleri, cilt ve tırnak değişiklikleri, ödem ve idrar problemleri bunların başlıcaları.

Neolife Tıp Merkezi Başhekimi Uzm.Dr. Nesrin Canpolat, sıralanan yan etkilerin bütün hastalarda görülmediğini belirtiyor; en sık karşılaşılan yan etkiler ve başa çıkma yöntemlerine ilişkin önerilerini şöyle sıralıyor:

Estetik Görünümü Etkileyen Yan Etkilere Karşı Çözüm Önerileri

Saç ve kirpik dökülmesi özellikle kadınlarda kemoterapinin en rahatsız edici etkileri arasında yer alıyor. Saç dökülmesinin derecesi, ilaç ve doza bağlı olarak değişiklik gösteriyor. Klinik çalışmalar kafa derisini soğutmanın tedavi sonrası saç kaybını önlemede etkili olduğunu gösteriyor. Bunun için özel olarak üretilmiş ve tedavi sırasında uygulanan kepler kullanılıyor. Kafa derisini soğutmada amaç; kafa derisini besleyen damarları daraltarak oradaki kan akımını dolayısıyla saç diplerine giden kemoterapi ilaç miktarını azaltmak ve aynı zamanda hücrelerin metabolizmasını yavaşlatmak. Saçları dökülmüş hastalar için gelişmiş teknolojiler ile hazırlanmış ve kendi saçı görünümünü veren peruklar da yaygın olarak kullanılıyor.

Meme operasyonu geçiren hastalarda; meme kaybı söz konusu ise protez memeler ve özel dolgulu sütyenler ile estetik görünüm korunabiliyor.

Bazı Kanser Türlerinde Fizik Tedavi Destekleyici Tedavi Olarak Uygulanıyor

Beyin, kemik, meme, akciğer ve gırtlak kanserlerinde fizik tedavi uygulamaları tedavinin önemli bir parçasını oluşturuyor. Kanser tedavisinde uygulanan kemoterapi ve radyoterapi sonrasında oluşan solunum sistemi problemleri, yorgunluk ve fiziksel kondisyon kayıplarında da fizik tedavi ve rehabilitasyondan faydalanılıyor.

Hastalığın tüm evrelerinde rehabilitasyon önerilebiliyor. Rehabilitasyon programının etki süresi hastalığın yarattığı komplikasyon ile orantılı olarak değişiyor. Örneğin, kanserin yarattığı komplikasyonlardan yorgunluk, fiziksel kondisyon kaybı, günlük yaşama adaptasyon sıkıntısı gibi durumlarda rehabilitasyonun etkisi kısa sürede görülebiliyor. Ancak beyin tümörü sonrası oluşan inme gibi daha uzun tedavi gerektiren durumlarda düzenli uygulanan rehabilitasyon programı ile tedavinin ilk etkileri 1-2 hafta içerisinde görülmeye başlıyor. Süreç hastanın durumuna göre değişebiliyor.

Rehabilitasyon programının yeterliliği hastanın bulunduğu evreye göre değişiyor. Her evrede hasta rehabilitasyon programına alınabiliyor ve genel durumunda iyileşme gözlemlenebiliyor ancak tedavi tam iyileşme için yeterli olmayabiliyor.

İştah Ve Kilo Kaybına Yönelik Beslenme Önerileri

Kemoterapi ve radyoterapi sürecinde ağrı, depresyon, kabızlık, tat alma değişiklikleri, bulantı, yutma güçlüğü gibi faktörlere bağlı olarak iştahsızlık ve kilo kaybı ortaya çıkabilir.

İştahta azalma söz konusu ise yenilen miktarların küçük porsiyonlara bölünmesi gerekir. Az az ve sık sık yemek yemenin yanı sıra, ana ve ara öğünlerin oluşturulması kişiye rahatlık sağlar. Ağız içinde oluşan yaralar nedeniyle yemek yemekte güçlük çekiliyorsa, yiyecekleri blender dan geçirip püre kıvamına getirmek yutmayı kolaylaştırır. Besin tüketimi tamamen kesilmiş ise doktorun veya diyetisyenin önerdiği hazır mamalara başlanabilir.

Bu dönemde sağlıklı ve dengeli beslenmenin ipuçları

Antioksidan açıdan güçlü olan A, C, E vitaminleri ile çinko ve selenyum minerallerini içeren yiyeceklerin yenmesi bağışıklık sistemini güçlendirir.

Balık, ceviz, fındık ve badem gibi omega 3 kaynaklarının düzenli tüketilmesi gerekir.

Çinko, selenyum, protein ve E vitamini kaynağı olan kurubaklagillerin haftada 1-2 kez öğünlere dahil edilmesinde fayda var.

Her gün 5 porsiyon sebze ve meyve tüketilmesi enerjiyi artırır.

Kabuklu yenebilen meyvelerin kabuğu soyulmadan yenmesi bağırsak faaliyetlerine katkıda bulunur.

Günde 25-30 gr posa tüketimi, bağırsakların korunması ve düzenli çalışmasını sağlar. Kansızlık problemi yoksa tam buğday, çavdar ve kepekli ekmeklerin tercih edilmesi posa tüketimini artırır. Ayrıca aç karnına kuru kayısı, incir ve mürdüm eriği yenmesi bağırsakların düzenli çalışmasına yardımcı olur.

Her gün 1,5 litre su içilmesi gerekir.

Turşu, salamura, konserve gıda, sosis, salam, sucuk gibi şarküteri ürünleri, hazır meyve suları, kolalı içecekler, çeşme suyu, hazır çorba, ağır yağda pişirilmiş ürünler, direk kömür ya da odun ateşinde yapılan ızgaralar, şeker ve acılı baharatların tüketiminin azaltılmasında fayda var.


 

Kanser tedavisi gören hastalar için su çok büyük bir ihtiyaçtır. Kemoterapi sonrası oluşacak bulantıyı önlemenin en etkili yolu; sıvı tüketimini artırmak ve toksinleri kısa sürede atabilmektir

Herkesin sağlıklı olmak ve öyle kalabilmek için yeterli miktarda sıvı alması çok önemlidir. Kanserli hastalar, özellikle de kemoterapi tedavisi görenlerde ise hidrasyon (su dengesi) sağlanması bir zorunluluktur. Vücutta yeterli su olmadığı zaman toksinlerden arınmak zorlaşır. Sıvı eksikliği; sistit, aşırı kalsiyum birikimi, elektrolit bozuklukları, bitkinlik, kas spazmı ve düzensiz kalp atışı gibi geniş bir yelpazedeki komplikasyonlara neden olabilir.

BULANTI VE KUSMA YAPABİLİR
Kemoterapi; bulantı ve kusmaya neden oluyorsa dehidratasyon (vücudun düzgün çalışabilmesi için gereken sıvı miktarının olmaması) riski daha fazladır. Dudak kuruluğu, koyu idrar ve ayağa kalkıldığında baş dönmesi susuzluk belirtileri arasındadır. Kanser hastalarının, tedavide aldıkları metabolik yan ürünlerden kurtulmak için bol miktarda sıvıya ihtiyaçları vardır. Kanser tedavisi sürecinde sıvı dengesinin sağlanması için şu öneriler etkili olmaktadır.
Süzülmüş veya saflaştırılmış su için.
Buzlu bitki çayları hazırlayın ve gün boyunca yanınızda bir bardak bulundurun. Bitki çaylarını, saatte 150 mililitre yudumlarsanız, günlük sıvı hedefine ulaşırsınız.
Kafein ve alkolden sakınınız. Bunlar diüretik (idrar söktürücü) etkilidir. Yani, hücrelerinizden su çekerler ve tükettiğinizden daha fazla sıvıyı idrarla atmanıza neden olurlar.

BİR SEFERDE ÇOK SU İÇMEYİN
Daha fazla çorba, yahni ve diğer sulu besinleri tüketin. Bunların sindirimi daha kolaydır.
Sıvıları öğünler arasında tüketin. Bir kerede çok miktarda sıvı tüketmeyin. Bu durum, bulantı yapıp su kaybına neden olabilir. Bunun yerine 15 dakikada bir 50 mililitre sıvı alın.
Sulu meyveleri daha fazla tüketin.
Canınız tatlı istediğinde dondurulmuş şerbet ve buzları tercih edin.
Haliniz yoksa, gün boyunca sıvılara daha kolay ulaşmanız için sandalyenizin veya yatağınızın yanına bir buz kutusu koyun.
Meyve suyu, su veya soda gibi sıvıları dondurup ağzınız yara olduğu zamanlarda emin.

MEYVE SULARI İŞE YARIYOR
Su içmekte zorlanan kanser hastalarına vitaminli meyve suları ile takviye yapılabilir. Havuç, portakal, nar, ananas ve elma suları; hem hastanın sıvı ihtiyacını karşılar hem de kendilerini güçlü hissetmeleri için vitamin desteği sağlar.


 

Kemoterapi yöntemi kanser hastalarını iyleştirmeye yardımcı olurken ilaçların yan etkileri bağırsak, karaciğer gibi pek çok organı da tahrip ediyor.

Kemoterapinin yan etkilerine üzümle tedavi

Türk bilim adamları, kanser hastalarını sevindirecek bir formül buldu. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Atila Tanyeli başkanlığındaki ekip, doğal çekirdekli üzüm konsantresinin, kanser tedavisinde kullanılan ilaçların bağırsaklarda oluşan yan etkilerini tamamen giderdiğini belirledi. Farelerde yapılan deneylerde ürünün aynı zamanda hücreleri de yenilediği görüldü. Çukurova Üniversitesi Tıbbi Bilimler Araştırma ve Uygulama Merkezi Sorumlu Yöneticisi Yrd. Doç. Dr. Yusuf Kenan Dağlıoğlu ise deneyi 70 fare (rat) üzerinde yaptıklarını ifade ederek, "Araştırmalar sonucunda ürünün çok güçlü antioksidan özelliği taşıdığını gördük. Ürünü denediğimiz farelerde ölen doku hücreleri yenilendi, kandaki demir miktarı yükseldi." dedi. Dağlıoğlu, günlük hayatta sağlıklı insanların da üzümü tüketirken çekirdeklerini de çiğneyerek yemelerini tavsiye etti.


 

Tedavi öncesi kadar sonrası da beslenmeye özen gösterilmesi gerekiyor


Beslenme ve diyet uzmanı Meltem Şeniz Toksoy, kemoterapi tedavisi sırasında ve sonrasında çeşitli yan etkilerin ortaya çıkabileceğini belirterek, ''Bu duruma bağlı olarak kemoterapi öncesinde ve sonrasında beslenmeye çok dikkat edilmeli'' dedi.

Toksoy, yaptığı yazılı açıklamada, kemoterapinin insan vücudundaki hücrelerin kontrolsüz çoğalmalarını engellemek amacıyla doğal veya yapay maddelerden oluşan ilaçlarla yapılan tedavi biçimi olduğunu, kemoterapide uygulanan ilaç tedavisinin vücuda bazı yan etkilerinin bulunduğunu belirtti.

Tedavi sırasında çeşitli sindirim sistemi rahatsızlıkları ve tat almada değişiklikler görülebileceğine işaret eden Toksoy, ''Bu dönemde kilo kaybı, bulantı, kusma, ishal, kabızlık, anemi, ağız yaraları, halsizlik, saç dökülmesi, ödem gibi birçok yan etkiler görülebilir'' dedi.

Toksoy, mide rahatsızlıkları yaşamamak için aşırı sıcak ve soğuk besinlerin tüketilmemesi gerektiğini ifade ederek, iştahsızlık nedeniyle oluşabilecek kilo kaybını önlemek amacıyla da küçük porsiyonlar ve sık aralıklarla beslenilmesini ve içerisinde yapay madde bulunduran besinlerden ve içeceklerden uzak durulması gerektiğini vurguladı.

Aşırı yağlı yiyeceklerden ve kızartmalardan uzak durulması gerektiğine dikkati çeken Toksoy, şunları kaydetti:

''Kan değerleri düşük olduğunda kırmızı et tüketilebilir, ancak normal şartlarda haftada 2 defa kırmızı et, diğer günlerde de tavuk ve balık tercih edilmeli. Bolca su içilmeli. Çay ve kahve yerine bitki çayları tercih edilmeli. Çorba, yoğurt gibi sıvı besinleri tüketmeye özen gösterilmeli. Kola, gazoz ve portakal suyu, greyfurt suyu gibi gazlı ve asitli içeceklerden uzak durulmalı. Bol bol sebze ve meyve tüketilmeli. Sebzelerden özellikle kükürtlü olanları ve ıspanak, pazı, roka, brokoli, maydanoz, dereotu, lahana, sarımsak, soğan, turp, kereviz gibi antioksidan açısından yüksek olan yeşil yapraklılar tüketilmeli.''

Toksoy, alkol ve sigaradan uzak, tam ve doğal ürünlere dayalı bir beslenme şeklinin benimsenmesi gerektiğini belirterek, ''Kemoterapi tedavisi sırasında ve sonrasında çeşitli yan etkiler ortaya çıkabilir. Bu duruma bağlı olarak kemoterapi öncesinde ve sonrasında beslenmeye çok dikkat edilmeli'' ifadelerini kullandı.