Son güncelleme: 19 Kasım 2026
Kısa cevap: Ehliyetin arka yüzündeki kodlar sağlık durumunuza ve aracınıza ilişkin kısıtlamaları gösterir. 47 iki tekerlekli araç kullanamayacağınızı, 32.01 fren ve gazın tek elle kumanda edileceğini, 35.03 kumandaların sol el direksiyondan çekilmeden kullanılabilmesi gerektiğini, 25.08 gaz pedalının sol tarafta olacağını gösterir. 101–106 arasındaki 100'lü kodlar ise Türkiye'ye özgü ulusal kodlardır; örneğin 103 sağlık raporu yenileme süresini belirtir. Ehliyetteki 78 kodu, sürücünün yalnızca otomatik vitesli araç kullanabileceğini gösterir. 10.02 ise aracın otomatik vitesli olması gerektiğini belirten araç uyarlama kodudur ve genellikle sağlık nedeniyle verilir. Sağlık raporundaki "1. grup sürücü olur" ifadesi, otomobil ve motosiklet sınıflarında (M, A1, A2, A, B1, B, BE, F) ehliyet alabileceğiniz anlamına gelir. ÖTV'siz araç alacak %90 altı ortopedik engellilerin raporunda ise "Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir" ifadesinin yazması şarttır.
Bu kodlar Avrupa Birliği ile ortak kod sistemine dayanır; alt kodlar (ör. 20.03, 25.04) uyarlamanın türünü ayrıntılı gösterir. Kendi kodunuzun tam karşılığını resmi kod tablosundan veya nüfus müdürlüğünden teyit edin.
103 kodlu ehliyetlerde belirtilen sürelerde sağlık raporu yenilenmezse araç kullanmak idari işlem ve kaza halinde sigorta sorunu doğurabilir. 102 kodlu bir sürücünün ticari araçla kazaya karışması sigorta açısından kusur sayılabilir.
Raporunuzda "1. grup sürücü olur" yazıyorsa otomobil (B) dahil birinci gruptaki sınıflar için ehliyet alabilirsiniz; ticari 2. grup sınıflar için ayrıca uygunluk gerekir. Raporda ek olarak yazılan kodlar (78, 10.02, 20, 25 vb.) hangi araç uyarlamasıyla kullanabileceğinizi belirtir.
Hareket ettirici aksam şunlardır: debriyaj pedalı, fren pedalı, gaz pedalı ve vites kolu. Manuel vitesli aracı debriyaj veya vites kolunda tadilat olmadan kullanamayanlar için otomatik vitesli araç da özel tertibatlı araç kabul edilir; ancak fren ve gaz pedalında ayrıca tertibat gerektiren bir engeliniz varsa o tertibatın da yaptırılması gerekir.
Not: 2026'da yapılan düzenlemeyle, ortopedik engeli nedeniyle ehliyet alamayacağı raporla belirlenen %40 ve üzeri ortopedik engelliler de ÖTV istisnasından yararlanabiliyor. Bu durumda aracı yakınları kullanır ve özel tertibat şartı aranmaz.
78 kodu tek başına yetmez. Belirleyici olan engelli sağlık kurulu raporunuzdur: %90 ve üzeri engelliyseniz ehliyet şartı aranmaz; %90 altındaysanız raporunuzda yukarıdaki "hareket ettirici aksam" ifadesi bulunmalıdır.
Otomatik vitesli araç ÖTV'siz alınırken ayrıca tadilat gerekir mi?
Engeliniz yalnızca debriyaj ve vites kullanımını etkiliyorsa otomatik vites yeterli kabul edilir. Fren veya gaz pedalını da etkiliyorsa ilgili tertibat (elden fren-gaz vb.) yaptırılmalıdır.
Kendi durumuma göre ÖTV'siz fiyatı nasıl hesaplarım?
Engelli Araç ÖTV Hesaplama Robotu engel durumunuzu seçip aracın fiyatını girdiğinizde ÖTV'siz fiyatı ve kazancınızı gösterir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Kodların kesin anlamı için nüfus müdürlüğüne, ÖTV istisnası için vergi dairesine danışın. Sorularınızı bu konunun altına yazabilirsiniz.
Kısa cevap: Ehliyetin arka yüzündeki kodlar sağlık durumunuza ve aracınıza ilişkin kısıtlamaları gösterir. 47 iki tekerlekli araç kullanamayacağınızı, 32.01 fren ve gazın tek elle kumanda edileceğini, 35.03 kumandaların sol el direksiyondan çekilmeden kullanılabilmesi gerektiğini, 25.08 gaz pedalının sol tarafta olacağını gösterir. 101–106 arasındaki 100'lü kodlar ise Türkiye'ye özgü ulusal kodlardır; örneğin 103 sağlık raporu yenileme süresini belirtir. Ehliyetteki 78 kodu, sürücünün yalnızca otomatik vitesli araç kullanabileceğini gösterir. 10.02 ise aracın otomatik vitesli olması gerektiğini belirten araç uyarlama kodudur ve genellikle sağlık nedeniyle verilir. Sağlık raporundaki "1. grup sürücü olur" ifadesi, otomobil ve motosiklet sınıflarında (M, A1, A2, A, B1, B, BE, F) ehliyet alabileceğiniz anlamına gelir. ÖTV'siz araç alacak %90 altı ortopedik engellilerin raporunda ise "Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir" ifadesinin yazması şarttır.
Ehliyetteki kodlar nerede yazar?
Yeni tip sürücü belgelerinin arka yüzünde, her sınıfın karşısında "Kısıtlamalar" sütunu bulunur. Sağlık durumuna veya araca ilişkin kodlar bu sütuna yazılır. Kodların resmi anlamları Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün "Sürücü/Sürücü Adayı ve Araçlara İlişkin Kod Tablosu"nda yer alır.Engelli sürücülerde en sık görülen kodlar
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| 01.06 | Gözlük veya kontakt lensle araç kullanmalı |
| 10.02 | Araç otomatik vitesli olmalı (sağlık nedeniyle araç uyarlaması) |
| 15 | Değiştirilmiş debriyaj |
| 20 | Değiştirilmiş fren sistemi (ör. elden fren kumandası) |
| 25 | Değiştirilmiş gaz sistemi (ör. elden gaz, sol ayak gaz pedalı) |
| 32 | Birleşik fren ve gaz sistemi (32.01 tek elle kumanda) |
| 35 | Değiştirilmiş kumanda düzeni (sinyal, far, korna vb.) |
| 40 | Değiştirilmiş direksiyon (ör. direksiyon topuzu) |
| 42 | Değiştirilmiş dikiz aynaları |
| 43 | Değiştirilmiş sürücü koltuğu |
| 78 | Yalnızca otomatik vitesli araç kullanabilir |
47, 32.01, 35.03, 25.08 ve diğer sık sorulan kodlar
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| 01.01 / 01.02 / 01.06 | Gözlük / kontakt lens / gözlük veya kontakt lens |
| 02 | İşitme veya iletişim cihazı |
| 03.01 / 03.02 | Kol protezi-ortezi / bacak protezi-ortezi |
| 15.01 – 15.04 | Uyarlanmış, elle veya otomatik debriyaj |
| 20.06 | Elle kumandalı fren |
| 25.04 | Elle kumandalı gaz |
| 25.08 | Gaz pedalı sol tarafta (sol ayakla gaz) |
| 32.01 | Fren ve gaz tek elle kumanda edilir |
| 35.02 / 35.03 / 35.04 | Kumandalar direksiyon bırakılmadan / sol el çekilmeden / sağ el çekilmeden kullanılabilmeli |
| 40.11 | Direksiyon topuzu (direksiyon yardımcısı) |
| 43 | Uyarlanmış sürücü koltuğu |
| 45 / 46 | Yalnızca sepetli / yalnızca üç tekerlekli motosiklet |
| 47 | İki tekerlekli araç kullanamaz |
| 50 | Yalnızca belirli plaka veya şasi numaralı aracı kullanabilir |
| 61 | Gece araç kullanamaz |
| 62 | Yalnızca ikamet yerine belirli yarıçapta veya il içinde araç kullanabilir |
| 63 | Yolcu taşıyamaz |
| 64 | Hız sınırının 10 km/s altında gitmeli |
| 65 | Yanında en az aynı sınıf ehliyetli biri olmalı |
| 66 | Römork çekemez |
| 67 | Otoyolda araç kullanamaz |
| 68 | 0,20 promil üzerinde alkollü araç kullanamaz |
100'lü kodlar (ulusal kodlar) ne demek?
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| 101 | Monoküler (tek gözlü) sürücü |
| 102 | Ambulans, ticari araç veya resmî araç kullanamaz |
| 103 | Sağlık raporu yenileme süresi: 103.01 üç ayda bir, 103.02 altı ayda bir, 103.03 yılda bir, 103.04 üç yılda bir |
| 104 | Sürücü kursunda otomatik vitesli araçla eğitim ve sınava girmiş; yalnızca otomatik vitesli araç kullanabilir |
| 105 | İş makinesi türlerine ait kodlar (ör. 105.02 kazıcı yükleyici) |
| 106 | B sınıfı ehliyetle A1 sınıfı motosiklet kullanabilir |
78 ile 10.02 arasındaki fark nedir?
- 78: Sürücü belgesine ilişkin bir kısıtlamadır. Direksiyon sınavını otomatik vitesli araçla geçenlere de verilir; bu kişiler manuel vitesli araç kullanamaz.
- 10.02: Sürücünün sağlık durumu nedeniyle aracın otomatik vitesli olması gerektiğini gösteren araç uyarlama kodudur.
"1. grup sürücü olur" ne demek?
Sürücü sağlık raporunda ehliyet sınıfları muayene açısından iki gruba ayrılır:| Grup | Kapsadığı sınıflar | Araç türü |
|---|---|---|
| 1. grup | M, A1, A2, A, B1, B, BE, F | Motorlu bisiklet, motosiklet, otomobil, traktör |
| 2. grup | C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE, G | Kamyon, otobüs, iş makinesi |
"Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir" ne demek?
Bu ifade sürücü belgenizle değil, ÖTV'siz araç hakkıyla ilgilidir. Engel oranı %90'ın altında olan ve aracı bizzat kullanacak ortopedik engellilerin ÖTV istisnasından yararlanabilmesi için, 20 Şubat 2019 ve sonrasında düzenlenen engelli sağlık kurulu raporunda bu ifadenin birebir yer alması gerekir. Bu değerlendirmeyi içermeyen raporlarla vergi dairesi işlem yapmaz.Hareket ettirici aksam şunlardır: debriyaj pedalı, fren pedalı, gaz pedalı ve vites kolu. Manuel vitesli aracı debriyaj veya vites kolunda tadilat olmadan kullanamayanlar için otomatik vitesli araç da özel tertibatlı araç kabul edilir; ancak fren ve gaz pedalında ayrıca tertibat gerektiren bir engeliniz varsa o tertibatın da yaptırılması gerekir.
Not: 2026'da yapılan düzenlemeyle, ortopedik engeli nedeniyle ehliyet alamayacağı raporla belirlenen %40 ve üzeri ortopedik engelliler de ÖTV istisnasından yararlanabiliyor. Bu durumda aracı yakınları kullanır ve özel tertibat şartı aranmaz.
Engelli ehliyeti nasıl alınır?
- Yetkili bir sağlık kuruluşundan sürücü sağlık raporu alın. Ortopedik engeliniz varsa ortopedi uzmanı muayenesi yapılır ve raporda kullanmanız gereken araç uyarlama kodları belirtilir.
- Sürücü kursuna kaydolun; direksiyon eğitimi ve sınavı raporunuzdaki uyarlamaya uygun araçla yapılır.
- Sınavı geçtikten sonra e-Devlet'ten nüfus müdürlüğüne randevu alarak ehliyetinizi çıkarın. Kodlar ehliyetin arka yüzüne işlenir.
Sık sorulan sorular
78 kodlu ehliyetle ÖTV'siz araç alabilir miyim?78 kodu tek başına yetmez. Belirleyici olan engelli sağlık kurulu raporunuzdur: %90 ve üzeri engelliyseniz ehliyet şartı aranmaz; %90 altındaysanız raporunuzda yukarıdaki "hareket ettirici aksam" ifadesi bulunmalıdır.
Otomatik vitesli araç ÖTV'siz alınırken ayrıca tadilat gerekir mi?
Engeliniz yalnızca debriyaj ve vites kullanımını etkiliyorsa otomatik vites yeterli kabul edilir. Fren veya gaz pedalını da etkiliyorsa ilgili tertibat (elden fren-gaz vb.) yaptırılmalıdır.
Kendi durumuma göre ÖTV'siz fiyatı nasıl hesaplarım?
Engelli Araç ÖTV Hesaplama Robotu engel durumunuzu seçip aracın fiyatını girdiğinizde ÖTV'siz fiyatı ve kazancınızı gösterir.
İlgili araçlar ve konular
- Engelli araç ÖTV hesaplama
- Engelli ÖTV Muafiyeti 2026 Rehberi
- Engelli rapor oranı hesaplama
- Engelli ehliyet yenileme ve normal ehliyeti engelli ehliyetine çevirme
- 10.02 koduyla ÖTV indirimli araç alır mıyız?
- 78 kodlu aracı kimler kullanabilir?
Kaynaklar
- Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Sürücü/Sürücü Adayı ve Araçlara İlişkin Kod Tablosu: https://nvi.gov.tr/kurumlar/nvi.gov.tr/Projeler/kodtablosu.pdf
- Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik
- Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği ve 17 Seri No'lu Tebliğ (Resmî Gazete, 22 Nisan 2026)
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Kodların kesin anlamı için nüfus müdürlüğüne, ÖTV istisnası için vergi dairesine danışın. Sorularınızı bu konunun altına yazabilirsiniz.